Παρασκευή, 8 Φεβρουαρίου 2013

ΣΤΟΝ ΙΣΚΙΟ ΤΗΣ ΦΟΙΝΙΚΙΑΣ [Ηλίας Λάγιος]

[ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ] ΚΛΑΣΙΚΑ ΕΡΓΑ

ΣΤΟΝ ΙΣΚΙΟ ΤΗΣ  ΦΟΙΝΙΚΙΑΣ [Ηλίας Λάγιος]
αναδημοσίευση υλικού από τη ΣΟΔΕΙΑ τχ.12 [ΙΟΥΝΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012]
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΟΣ - ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΥΛΙΚΟΥ: Ματθαίος Ματθαιάδης


ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Η ομάδα έκδοσης του εντύπου ευχαριστεί θερμά για την παραχώρηση του δικαιώματος της δημοσίευσης του έργου στη σοδειά τχ.12 / σελ.16 έως 23, τον εκδοτικό οίκο ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑ και ιδιαιτέρως τον εκδότη του, Χρήστο ΔάρραΗ “Φοινικιά” δημοσιεύτηκε στην Ασάλευτη Ζωή και έγινε αυτόνομο βιβλίο από τις Εκδόσεις Ιδεόγραμμα. Ο Ηλίας Λάγιος για τις εκδόσεις Ιδεόγραμμα έχει γράψει ακόμη, την Εισαγωγή στα έργα "΄Ο Τάφος", "Σατυρικά Γυμνάσματα" καθώς επίσης συνέταξε και το Γλωσσάριον, 60 σελίδων στην Ασάλευτη Ζωή, του Κωστή Παλαμά.


ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ
α. Στον Ίσκιο της Φοινικιάς [επιμέλεια έκδοσης: Ηλίας Λάγιος]
β. Αποσπάσματα του έργου, η "Φοινικιά" του Κωστή Παλαμά [σύνδεσμος με την έντυπη σοδειά]
γ. Ο ποιητής Ηλίας Λάγιος (Άρτα 1958- Αθήνα 2005), σύντομο βιογραφικό.



_____________________________________________________________________



α. ΣΤΟΝ ΙΣΚΙΟ ΤΗΣ  ΦΟΙΝΙΚΙΑΣ
Στην μνήμη του Ηλία Λάγιου που την αγάπησε

οὗ γάρ πω τοιόνδε ίδον βροτὸν ὀφθαλμῖσιν,
οὒτ’ ἂνδρ’ οὔτε γυναῖκα· σέβας μ’ ἔχει εἰσορόωντα.
Δήλῳ δὴ ποτε τοῖον Ἀπόλλωνος παρὰ βωμῷ
φοίνικος νέον ἔρνος ἀνερχόμνενον ἐνόησα·
ἦλθον γὰρ καί κεῖσε, πολύς δε μοι ἒσπετο λαός,
τήν οδόν, ἦ δή μέλλειν ἐμοί κακά κήδε’ ἒσεσθαι,
ὦς δ’αὒτως καί κεῖνο ἰδών ἐτεθήπεα θυμῷ
δήν, ἐπεί οὒ πω τοῖον ἀνήλυθεν ἐκ δόρυ γαίης,
ὡς σε, γύναι, ἂγαμαι τε τέθηπά τε, δείδια δ’ αἰνῶς
γούνων ἂψασθαι· χαλεπόν δε με πένθος ἱκάνει. 
Ὀδύσσεια, Ζ, 160 – 169


Ὅταν καὶ ὁ τρίτος δερβίσης ἔπαψε νὰ μιλᾶ, ὁ Χαλίφης στράφηκε
στὸν Ὀμὰρ  Ναζαράτ, αὐτὸν ποῦ τὸν ἔλεγαν Ὀμὰρ ὁ Ἐξηγητὴς
καὶ τὸν ρώτησε ποιὸς ἀπὸ τοὺς τρεῖς ἑρμήνευσε σωστὰ
τὸ ἱερὸ Κοράνιο. Αὐτὸς τοῦ ἀπάντησε: Κύριέ μου, τὰ λόγια καὶ
τῶν τριῶν ἦταν σοφά. Ὅμως αὐτὸ τὸ ὁποῖο ὁ ἑρμηνεύει τὸν Λόγο
τοῦ Θεοῦ εἶναι μόνον  ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ. 
Χάτζι ἀλ Δηούμ, Παροιμίες





Α. τόπος τς Φοινικις

     φοινικι  γράφεται  τ 1900, κατ  τν ρητ χρονολόγηση
το ποιητ. Θ πρωτοδημοσιευθ τ 1904 στν σάλευτη ζωή,
πέμπτη π τς ννέα νότητες στς ποες ποδιαιρεται συλλογ
 (πλν βεβαίως, το προλογικο κα το πιλογικου ποιήματος). Το-
ποθετημένη κόμη κα χρονολογικ στ κέντρο τς σάλευτης ζως
πόλοιπα ποιήματα κατανέμονται π τ 1896 ως κα τ 1904)
δν μπορε παρ ν θεωρηθ κδοτικ πυρήνας, καταλύτης της
συνθέσεως. Ατ φανερώνουν τ κδοτικ γεγονότα κι ατ δν θ
μποροσε παρ ν ταν κα βούληση το Παλαμ . Θ δομε τι
πράγματι εναι πυρήνας τς σάλευτης ζως (λλ κα λης της
παλαμικς ποιήσεως) μως μ ναν τρόπο πολ περισσότερο δρ-
ματικ π’ τι Παλαμς θ θελε. Μετ τν Φοινικι κάθε ποίημ
του θ εναι καταδικασμένο ν κρίνεται κα ν ποτιμται σ σχέση
μ τν βαθμ συγγενείας του ς πρς ατν . Τελείως σχηματικ θ
λεγα τι τ ποιητικ σύμπαν του Παλαμ εναι να  λιακ σύστη-
μα μ τν Φοινικι πλαν του κα τ πόλοιπα ποιήματά του ν
περιστρέφονται καθς πλαντες γύρω της. Κα γι ν φτάσουμε τ
σχμα στ κρα του, θ πρεπε ν θεωρήσουμε ς «καλόν» τν θέρ-
μότητα το πλανος. σο πι μακρι π ατν νας πλανήτης τό-
σ λιγότερη κα ζέστη πο δέχεται. Κα, δυστυχς, σ’ ατ τ
πλανητικ σύστημα γγς το λίου τς Φοινικις θ συναντήσουμε
μόνο τος στεροειδες κάποιων μικρν λυρικν του. Ο τροχις
τν μεγάλων του «συνθέσεων» ( Φλογέρα το Βασιλι, Δωδε-
κάλογος το Γύφτου) γγράφονται στν παγωμένη περιφέρεια
στν καλύτερη περίπτωση  ( σκραος, Τ εροπλάνο ), παρομοιά-
ζουν μ κομτες ο ποοι λλοτε πλησιάζουν τν λιο κα λλοτε
πομακρύνονται π ατόν.

  
Β.  φων τς Φοινικις

     Φοινικι ποτελεται π 312 αμβικος  δεκατρισύλλαβους
κατανεμημένους  σ 39 κτάστιχες στροφές. ς τ δομε να πρς
να.
     αμβικς δεκατρισύλλαβος ν κα πρωτοχρησιμοποιήθηκε  π
τν Ραγκαβ κα τος ποιητς τς καθαρεύουσας νθισε στ χέρια
το άκωβου Πολυλ . Δυ σονέτα το (δίως λαμπρς  ρα-
σιτέχνης ) κα , πρωτίστως ατ , μετάφραση το μλετ , μας χ-
ρισαν ναν μελωδικό, ελίγιστο λλ κα ερωστο στίχο , ποος
διατηρώντας τν ταχύτητα το νδεκασυλλάβου θ χει ς γνώρι-
σμ μία νεση , μία ερυχωρία, θ λεγα , τν ποία συναντομε μό-
νν στν δεκαπεντασύλλαβο. Τέλος τ καθ’ λοκληρίαν πεποιημένον
το θ φήση στος χειριστς το τ περιθώρια γι μία ποικιλία
τομν κα παρατονισμν στ σωτερικό του πο θ τν ναδείξουν
ς τν  κατ’ξοχν δραματικ στίχο τς  ποίησής μας. τσι μπορού-
μέ, λοιπόν, ν δομε τ σονέτο το Παλαμ, ταν πέθανε Πολυλς
( γραμμένο, σφαλς, σ αμβικ δεκατρισύλλαβο ) ς στάση θική,
πράξη  δικαιοσύνης. Παλαμς θ νακαλύψη τν δεκατρισύλλαβο
τ 1894 κα μέχρι τν Φοινικα θ τν πεξεργαστ διεξοδικ στς
δυ πρτες νότητες τς σάλευτης ζως ( Πατρίδες – πλν  τέσ-
σαρων ποιημάτων , τ να  γραμμένο μεταγενέστερα, Γυρισμς ).
διος  θ καλύψη  λο τ κεν στν καλλιέργεια το δεκατρισύλ-
λαβου  νάμεσα στν Πολυλ  (κα τς μεταφράσεις το  Καλοσγο-
ρο ) κα τν δικιά  του  Φοινικι σημειωθον δ κα τ  θαυμά-
σια  γάπης λόγια του φταλιώτη ).
   Λίγα κα γι τν κτάστιχη στροφή, τν στροφ πο καθιέρωσε
κα νομιμοποίησε στν γλώσσα μας Σολωμς μ τν Λάμπρο, τν
«χτάβα». πακούοντας  στ αστηρ ταλικ σχμα μοιοκαταλη-
ξίας (αβαβαβγγ) χει τ πλεονέκτημα τς τριπλς παναλήψεως  τν
δυ πρώτων καταλήξεων (β) νορχηστρωμένων σ’ να μουσικ
φηγηματικ τέμπο, σο κα τν δραματικ νακοπ του π τ
μοιοτέλευτο δίστιχο,
    Χρησιμοποιώντας τν συνδιασμ αμβικο δεκατρισύλλαβου κα
χτάβας  (ναδεχόμενος διπλ τν πτανήσια κληρονομία ) Πά-
λάμας δημιουργε τν δανικ μορφ γι τν Φοινικιά. χουμε πι
τ ργανο γι ν πάρξη κα ν κουστ να ποίημα βαθύτατα
ποστασιακό, ν  ποτυπωθον ο λεπτς διακυμάνσεις νς παρ-
ξιακο μονολόγου, ο ποχρώσεις νς δράματος τ ποο δν θ
φηγηθ παρά, ρρύθμος, θ σχολιάση τν αυτό του.
Εναι ρατς Φοινικις.


Γ1. χρόνος τς Φοινικις 

     πως, ρθότατα, παρατηρε Νάσος Βαγενάς, Φοινικι πέραν
το ν εναι μεζον ποίημα (μαζ μ τν Κρητικ κα τ Μήτηρ Θεο
εναι τ τρία μείζονα λοκληρωμένα – προσοχ – ποιήματά του
«παραδοσιακο» στίχου ) φαντάζει  κα ς μεζον στορικ παράδοξο.
ρχεται, περίπου, π τ πουθενά, ν τ μέσ το Παράσχου κα
το ρφανίδη  (δν ννο βιολογικά) , ν θέλετε, το Γρυπάρη κα
το Μαλακάση καί, κόμη, ατο το διου του Παλαμα, σ’ να
κλίμα που καλλιεργεται (στν καλύτερη περίπτωση ) λάσσων
λυρισμς κα ρχεται τί; να ποίημα, τ ποο θ μποροσαν ν
χουν νειρευθε ββς Μπρεμν κα Παλος Βαλερ δέκα
μ εκοσι χρόνια ργότερα. να ποίημα χωρς πολείμματα,
«καθαρό» μέχρι τν βιαιότητα, να ποίημα πο κ προοιμίου παρ-
νεται τν ξιστόρηση.
     ‘Εδώ, μία παρέκβαση.


Δ1. μύθος τς Φοινικις

      Ατ πο γνωρίζουμε γι τν μύθο τς  Φοινικις εναι ,τι
Παλαμς γράφει στν πρόλογό του:
     Μέσα σ’ να περιβόλι, γύρω στν σκιο μις φοινικις, κάποια
γαλαν λουλουδάκια, δ κατάβαθα, κα κε πι νοιχτά, μιλοσα
νε.Πέρασ’ νας ποιητής, (πο πέθανε τώρα), κα ρύθμισε τ μίλημα
τος τσι:
      Κα μετά; Τίποτε. Μία λυρικ κατάφαση, νας τόνος ποδοχς.
Τ ποιμα δν εναι κν καρκινικό, ν ταν θ βάδιζε π κύκλω,
στω, γι ν πιστρέψη. μως στν Φοινικι τίποτε, πολύτως τί-
πότε, δν κινεται. πάρχει να κα μοναδικ σημεο π γς (;),
κίνητο κα προαιώνιο κα μία τραγωδία πο δν καταδέχεται τν
ρχιτεκτονική.Μόνη δομ τς Φοινικις εναι Φοινικιά.

  
Ε. Τ χρμα τς Φοινικις

Κατ’ ρχς :
Τ καταχωνίαζε λα γύρω τ λιοπύρι (στ. 9)
Λαμποκοπάει νάσταση τ περιβόλι (στ. 17)
μοσκοβόλισμα, λλαξε κα λάμψη γίνε (στ. 82)
λων τν λλων εωδι σ’σς φς εναι (στ. 84)
π τ βις το λιου λα  ραδιάστε τ ξω (στ.97)
λιε τ μαρα νείρατα παρ’ τ κα πνιχ’ τ (στ.241)
Ξημέρωσε. Τ φς χίλια σου σπέρνει μάτια (στ.249)


λλ κα :

Πές μας τ φωτερ ταερινο στορία,
το μαύρου θ σο πούμ’ μες τ συναξάρι (στ.273)

Κα «λύση» :
Φοινικιά, μς ρριξεν δ να χέρι (στ.1)
Κα μήτ’ σύ, μήτε κανες δ θ μς ξέρη (στ.312)
  

Δ2. μύθος τς Φοινικις

   παρχουν, ναμφίβολα ναί, κάποιοι τύποι φήγησης. ποιος
γάπησε τν Νεαρ Μοίρα (παρ τς ρμηνεες το λλαν )
 τν Στέρνα το Σεφέρη (ς πρόθεση) καταλαβαίνει τν  φήγη-
σ τς Φοινικις. Τ ποιμα φηγεται μία δυνηρ μοναδικότητα.
Τν, παξ, παρουσία το Κωστ Παλαμ.

  
Γ2. χρόνος τς φοινικις

       Κα τώρα καταλαβαίνουμε τ «πώς» το καιρο της. Φοινικι
εναι τ γκεντρον, Παλαμς, λη κα μόνη ριστικ πραγματικό-
τς του. Παλαμς ψώθηκε σιγ σιγ πρς αυτν κα ατήν.
Χρειάστηκε χειρωνακτική, δυνηρ προετοιμασία τν, πόση ραγε
σωτερικ ζωή; γι ν πάρξη μία, κριβ στιγμή, που γινε
αυτός του.
   Φαντάζομαι τν Παλαμ τν ρα τς ελογίας. κε μλλον
θ ποδέχτηκε τ πάντα, πίκρες κα χαρές, τν Φοινικι ν πρξε
κα ποτ πλέον, μία πρόστυχη μουσικ π τουμπερλέκια κα φλο-
γέρες κα ζουρνάδες καί, πρν παρνηθ τν Κωστη Παλαμ ν
ψιθύρισε:

             π ποιν κόσμο παραστράτισες, κρίνε;
             πό της εωδις τ μάννα, π τ’στέρι
             Τ πι λευκν;
                                        Φοινικιά, κ’ μες ; Ποις ξέρει !
   
                                                               ΗΛΙΑΣ  ΛΑΓΙΟΣ [ούλιος 1997]



___________________________________________________________________




β. Αποσπάσματα του έργου θα βρείτε στην έντυπη έκδοση της σοδειάς ΕΔΩ 
[ΣΟΔΕΙΑ τχ.12 - ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2012]



____________________________________________________________________




ο ποιητής Ηλίας Λάγιος
γ. [βιογραφικό]   Ο ποιητής Ηλίας Λάγιος γεννήθηκε στην Άρτα το 1958 και μεγάλωσε στο Ναύπλιο. Σπούδασε στη Φαρμακευτική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.  Υπέκυψε στα τραύματά του στην Αθήνα, στις 5 Οκτωβρίου του 2005, μετά από πτώση από το μπαλκόνι του. Έζησε στην Αθήνα και ασχολήθηκε με την επιμέλεια εκδόσεων, ενώ συνεργάστηκε με λογοτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες, μεταξύ των οποίων η Νέα Εστία και η Αυγή. Μαζί με το Γιώργο Κοροπούλη εξέδωσε το λογοτεχνικό περιοδικό Ωλήν.
Ο Λάγιος εκμεταλλεύτηκε στην ποίησή του τόσο τον έμμετρο όσο και τον ελεύθερο στίχο, επιτυγχάνοντας την ανανέωση της σύγχρονης ελληνικής ποίησης και παρουσιάζοντας ένα έργο που εκτείνεται από κοινωνικά ζητήματα -την κληρονομιά του Εμφυλίου, το πολιτικό τοπίο της μεταπολίτευσης, τη μετανάστευση- έως το πρόβλημα του θανάτου και της σιωπής του Θεού. Μελετητής και δεξιοτέχνης της ελληνικής γλώσσας, άντλησε το υλικό του από παλαιότερα και νεότερα στρώματά της, ενεργοποιώντας ένα πλούσιο λυρικό ιδίωμα, στο οποίο δεσπόζει η τραγική αίσθηση της πραγματικότητας και ο ανθρώπινος σπαραγμός. Ενίοτε η γραφή του διαπνέεται από έναν καρυωτακικής προέλευσης αυτοσαρκασμό, που συχνά αγγίζει τους τόνους ενός προσωπικού εφιάλτη, ενώ άλλες φορές αναχωνεύει τον υψηλό τόνο του σικελιανικού λυρισμού. Ωστόσο, ο στίχος του δεν εκπίπτει στην αισθηματολογία ή τη ρητορεία, αλλά διασώζεται λόγω του λυρικού του οράματος.
Ιδιαίτερα επιτυχημένες στιγμές της ποιητικής του θεωρήθηκαν η σύνθεση Έρημη γη, μία παρωδία της Έρημης Xώρας του Τ.Σ. Έλιοτ, η οποία μεταγράφει, κατά το ελιοτικό υπόδειγμα, την ιστορία του ελληνικού Εμφυλίου, οι συλλογές Μουζικούλες, Πράξη υποταγής και Φεβρουάριος 2001, στις οποίες βρίσκονται μερικά από τα πιο ισχυρά λυρικά ποιήματα του Λάγιου, και ο Άνθρωπος από τη Γαλιλαία, μία ποιητική σύνθεση που μεταπλάθει βασικά επεισόδια από τη ζωή του Ιησού, τονίζοντας την ανθρώπινη πλευρά του και αναδεικνύοντας το δράμα του ανθρώπου που αναζητεί την πίστη.

Το έργο του Λάγιου εκτιμήθηκε από σύγχρονους κριτικούς και ποιητές και μελετήθηκε συνολικά μετά τον θάνατό του από πλήθος κριτικών κειμένων και αφιερωμάτων λογοτεχνικών περιοδικών (Αντί, Manifesto, Νέο επίπεδο, Poeticanet, σοδειά, e-poema). Κριτικοί όπως ο Αλέξανδρος Αργυρίου, ο Γιάννης Δάλλας, ο Νάσος Βαγενάς, η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, ο Ευγένιος Αρανίτσης και ο Ευριπίδης Γαραντούδης τόνισαν την ποιητική ιδιοφυΐα και την ιδιαίτερη προσφορά της γραφής του Λάγιου στο σύγχρονο ποιητικό τοπίο. Επιφυλάξεις για τον ριζοσπαστικό χαρακτήρα του έργου του οδήγησαν σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις μεταξύ κριτικών, μέσα από τις οποίες η ποίηση του Λάγιου τοποθετήθηκε στο επίκεντρο των σύγχρονων κριτικών και λογοτεχνικών αναζητήσεων. Μεταξύ άλλων, καταλογίστηκε στον Λάγιο η πληθωρική χρήση παλαιότερων γλωσσικών τύπων, στην οποία οφείλεται η εντύπωση της εκφραστικής εκζήτησης. Ορισμένοι κριτικοί αναγνώρισαν στο έργο του μία ισχυρή έκφανση του μεταμοντερνισμού στον ελληνικό χώρο λόγω της παρωδιακής ενίοτε αντιμετώπισης της ποιητικής παράδοσης. Χαρακτηριστική υπήρξε τέλος η απήχηση του Λάγιου σε νέους ποιητές.

Εξέδωσε τα ποιητικά βιβλία: "Πρόοδοι εν προόδω", Ωλήν 1981, "Ασκήσεις Ι-ΙΧ", 1984 (με το ψευδώνυμο Αλέξης Φωκάς), "Τα κατά Αλέξιον και Μαρίαν", Βιβλιοπωλείον της Εστίας 1990, "Συνεστίασις", 1991, "Η ιστορία της Λαίδης Οθέλλος", Βιβλιοπωλείον της Εστίας 1992, "Το βιβλίο της Μαριάννας", Ίκαρος 1993, "Ο Μικρός Ήρως: το σκετσάκι", Αντί 1996, "Η έρημη γη", Ερατώ 1996, "Περί ζώου", Παρουσία 1996, "Μουζικούλες", Ερατώ 1997, "Της γυναικογυναίκας", Ερατώ 1998, "Το εικοσιτετράωρο της Δηούς", Καστανιώτης 1998, "Θεατρολογία", Καστανιώτης 1998, "Πράξη υποταγής", Ερατώ 2000, "Φεβρουάριος 2001", Ερατώ 2002, "Ο άνθρωπος από τη Γαλιλαία", Ερατώ 2004, και το "λαϊκό" αφήγημα "Η αρπαγή της κούτας", Ερατώ 2003. Συνέπραξε στις συλλογικές εκδόσεις: "Τριώδιο", Άγρα 1991 (με τους Διονύση Καψάλη και Γιώργο Κοροπούλη), "Ανθοδέσμη", Άγρα 1993 (με τους Μιχάλη Γκανά, Διονύση Καψάλη και Γιώργο Κοροπούλη). Επίσης, επιμελήθηκε τις εκδόσεις: Κωστής Παλαμάς, "Κ' έχω από σας μια δόξα να ζητήσω" (ανθολογία), Ερμής 2001, Στέλιος Ανεμοδουράς, "Ο μικρός ήρως", Κατάρτι 2001, Robert E. Howard, "Κόναν ο βάρβαρος", Κατάρτι 2001, Ιωάννης Γρυπάρης, "Σκαραβαίοι και τερρακόττες", Ίνδικτος 2002, Johnston McCulley, "Το σημάδι του Ζορρό", Κατάρτι 2003, Edgar Rice Burroughs, "Ο Ταρζάν στο κέντρο της γης", Κατάρτι 2003, Κωστής Παλαμάς, "Η ασάλευτη ζωή", Ιδεόγραμμα, 2004.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Ταχυδρομική Διεύθυνση Εντύπου
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΟΔΕΙΑ
ΛΙΝΑ Κ. ΤΖΙΑΜΟΥ
Τ.Κ. 18050 | ΣΠΕΤΣΕΣ
(αποστολή βιβλίων)

Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο | SODEIA@ymail.com
(αποστολή κειμένων, προτάσεων κ.α.)

Blogger templates


Blogger news