Παρασκευή, 12 Απριλίου 2013

ΛΟΥΛΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ


Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΛΟΥΛΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ [ΘΕΑΤΡΟ]
Γράφει ο Κορνήλιος Ρουσάκης
{αναδημοσίευση υλικού από: σοδειά τχ.15 / κατηγορία: Θέατρο}

φωτ. Λούλα Αναγνωστάκη

Στα μετεμφυλιακά χρόνια, η εγκατάλειψη των αγροτικών περιοχών της χώρας με στόχο μια καλύτερη ζωή και η εγκατάσταση στα αστικά κέντρα αποτελούσε μονόδρομο για τις ελληνικές οικογένειες. Ακόμη πιο συχνό το φαινόμενο της μετανάστευσης στη Γερμανία, στην Αμερική, στην Αυστραλία. Οι ταραγμένες πολιτικές συνθήκες κι ο οικονομικός μαρασμός οδηγούν στην εγκατάλειψη της πατρογονικής εστίας και στην ερήμωση της ελληνικής περιφέρειας. Οι ξενιτεμένοι προσπαθούν να διατηρήσουν άσβεστη τη μνήμη του παρελθόντος, ανακαλώντας στο μυαλό τους εικόνες από την πατρίδα ή διατηρώντας ζωντανή την ελπίδα της επιστροφής.




            Η ζωή σε ξένο τόπο απασχολεί τη δραματουργία της Λούλας Αναγνωστάκη, σχεδόν σε όλα της τα έργα. Στη Νίκη, οι συνθήκες ζωής σ’ ένα ξένο τόπο είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι σχέσεις των προσώπων. Η δράση τοποθετείται σε μια βιομηχανική πόλη της Γερμανίας. Το «στείρο» βιομηχανικό περιβάλλον της γερμανικής πόλης, με τις εκτελέσεις και τη δράση των καταδοτών, δίνει στο ξεριζωμό διαστάσεις ενός εφιαλτικού εγκλωβισμού.
Το ίδιο θεματικό μοτίβο συναντάμε και στο προγενέστερο έργο της Αναγνωστάκη, Αντόνιο ή το μήνυμα, αλλά και στην Κασέτα που έπεται. Στο πρώτο η δράση μεταφέρεται σε μια χώρα του εξωτερικού. Ο τόπος, ο χρόνος και το παρελθόν των προσώπων δεν ορίζονται επακριβώς αν και υπάρχει έντονη η αίσθηση πως πρόκειται για μια πόλη της Αγγλίας. Η Αλίκη είναι μια ελληνίδα μετανάστρια που ζει σ’ ένα ήσυχο προάστιο και δέχεται την επίσκεψη της Ελένης που είναι πολιτική πρόσφυγας. Σ’ αυτή τη χώρα οι μετανάστες θεωρούνται κακοποιά στοιχεία και παρακολουθούνται. Η αίσθηση της παρακολούθησης δεν είναι καινούργιο στοιχείο γι’ αυτούς, αφού τους κατασκόπευαν διαρκώς στην Ελλάδα. Στην πατρίδα τους ζούσαν με το φόβο, αλλά κατόρθωσαν να δραπετεύσουν. Κατά τη διαδικασία της απόδρασης έχασαν αγαπημένα πρόσωπα ή τα άφησαν πίσω. Σ’ αυτό το έργο η έννοια του ξένου συνδέεται με τον πολιτικό εξοστρακισμό και την αναζήτηση ασφαλούς τόπου.
Στην Κασέτα, που γράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στο προσκήνιο έρχεται η Αθήνα της αντιπαροχής, των μικρών διαμερισμάτων που είναι παραταγμένα, σαν κλουβιά, το ένα δίπλα στο άλλο. Το όνειρο μιας καλύτερης ζωής ταυτίζεται με την κάθοδο στην πρωτεύουσα. Η οικογένεια στο έργο, αφήνει το ορεινό χωριό της Ξάνθης για να πάει στην Αθήνα. Το μικρό διαμέρισμα γίνεται ένας χώρος που φιλοξενεί περισσότερα άτομα από αυτά που θα έπρεπε. Η στενότητα του χώρου δημιουργεί απόσταση ανάμεσα στα πρόσωπα, αφού η ανάγκη για ζωτικό χώρο και χρόνο τα ωθεί να υψώσουν τείχη. Οι άνθρωποι γίνονται απρόσιτοι και απομακρύνονται ο ένας από τον άλλο. Γίνονται ξένοι για τον άλλο, όπως ξένοι νιώθουν και στους δρόμους της μεγάλης πρωτεύουσας.
Η Αναγνωστάκη εστιάζει στην προσωπικότητα του «ξένου» και στα πολλά του πρόσωπα. Είναι ο μετανάστης, ο εργάτης, ο εξόριστος, ο κυνηγημένος, ο άστεγος, ο περιπλανώμενος, ο νόμιμος κι ο παράνομος. Απεικονίζει με μεγάλη λεπτομέρεια την άθλια ύπαρξη ξεριζωμένων πληθυσμών σε εχθρικές πόλεις. Η αναζήτηση ταυτότητας είναι για τους ξένους μια εξοντωτική διαδικασία. Τα σημεία αναφοράς —πολιτισμικά, εθνικά, φυλετικά, κοινωνικά— που είναι διαθέσιμα, είναι πολλά και διαφορετικά. Η προσαρμογή ενός αλλοδαπού στις νέες συνθήκες γίνεται ακόμη πιο δύσκολη.
Επικεντρώνοντας στη Νίκη παρατηρούμε πως δεν είναι ένα έργο που εξαντλείται στην απεικόνιση των δυσκολιών μια οικογένειας μεταναστών. Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο φέρνει στο προσκήνιο την προσπάθεια του ανθρώπου να επιβιώσει σ’ ένα καπιταλιστικό περιβάλλον, σ’ ένα σύστημα που γιγαντώνεται κι είναι έτοιμο να τον κατασπαράξει. Η οικογένεια του έργου που αποτελείται από τη γριά, την κόρη της Βάσω, το γιo της Νίκο και τη θετή κόρη της γυναίκας, επιλέγει το δρόμο της ξενιτιάς επειδή δεν αντέχει να σηκώνει το βάρος μιας ξενιτιάς άλλου είδους, που βαραίνει τις πλάτες, το μυαλό και την ψυχή. Ο άλλος γιος της οικογένειας, ο Θανάσης, βρίσκεται στη φυλακή κατηγορούμενος για το φόνο του υποτιθέμενου εραστή της αδελφής του.
            Στο έργο δεν υπάρχει μια κοινωνιολογική προσέγγιση του ζητήματος της μετανάστευσης. Το θέμα παρουσιάζεται μέσα από το πρίσμα του ψυχολογικού βάρους των προσώπων σε συνδυασμό με το σκοτεινό πολιτικό σκηνικό. Ο μετανάστης είναι ξένος, τόσο απέναντι στους άλλους, όσο κι ως προς τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι ενδεικτικοί οι μονόλογοι των προσώπων του έργου που «φλερτάρουν» με την απόγνωση. Ξεκινούν με μια παράθεση των δυσκολιών και των αντιξοοτήτων στον ξένο τόπο και καταλήγουν με τη διαπίστωση πως θα παραμείνουν εκεί. Ο τόπος είναι ξένος αλλά δεν υπάρχει άλλο πρόσφορο έδαφος.
            Ο φόβος λειτουργεί ανασταλτικά στη διαδικασία προσαρμογής του μετανάστη αλλά και στην ταχύτερη αποδοχή από τους άλλους. Το εργασιακό περιβάλλον του Νίκου είναι ένας χώρος στον οποίο εκτυλίσσονται σκηνές βίας που είναι προϊόντα χαφιεδισμού και πολιτικών συγκρούσεων.  Η γριά δεν βγαίνει από το σπίτι κι αναφέρει πως τη φοβίζουν οι Γερμανοί αστυνομικοί σε αντίθεση με τους αστυνομικούς στην Ελλάδα. Επιπλέον, στο μυαλό των προσώπων υπάρχουν καταγεγραμμένες εικόνες από το παρελθόν που ενισχύουν το στοιχείο του φόβου και που συμβάλλουν στην επιβάρυνση της ψυχολογικής τους κατάστασης.
Βασικό κομμάτι της καθημερινότητας των ξενιτεμένων είναι ο αγώνας ενάντια στη λήθη. Οι άνθρωποι που ζουν μακριά από την πατρίδα προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανές τις μνήμες, να διατηρούν αναλλοίωτα τα ήθη και τα έθιμα, τις παραδόσεις, τη γλώσσα. Προσπαθούν να έχουν φυλαγμένες στα «δωμάτια» του μυαλού τις εικόνες που θα τους δίνουν δύναμη για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες στον αγώνα επιβίωσης. 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Ταχυδρομική Διεύθυνση Εντύπου
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΟΔΕΙΑ
ΛΙΝΑ Κ. ΤΖΙΑΜΟΥ
Τ.Κ. 18050 | ΣΠΕΤΣΕΣ
(αποστολή βιβλίων)

Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο | SODEIA@ymail.com
(αποστολή κειμένων, προτάσεων κ.α.)

Blogger templates


Blogger news